ABD'nin 14 Temmuz'da yeniden uygulamaya başladığı deniz ablukası, İran'ın petrol ihracatında kullandığı önemli kanallardan birini tıkadı. Daha önce abluka hattının dışına çıkarılan ve ağırlıklı olarak Çinli alıcılara satılan petrol, tankerlerde kalan stokların tüketilmesiyle birlikte neredeyse tamamen bitti.

İran, yaptırımlar nedeniyle geleneksel satış kanallarının dışında tankerler ve gemiden gemiye aktarma yöntemleri kullanıyordu. Bir bölüm petrol, alıcı bulunana kadar özellikle Güneydoğu Asya açıklarındaki tankerlerde bekletiliyordu. Ablukanın yeniden devreye girmesinden sonra yeni sevkiyatların yerini mevcut stokların satılması aldı.

Deniz taşımacılığı verilerine göre İran'a ait denizdeki toplam petrol miktarı yaz aylarında 135 milyon varile ulaşmıştı. Bu rakam farklı bölgelerdeki tanker yüklerini kapsıyordu; abluka hattının dışında satılabilir petrol miktarı daha düşüktü. Tükenen stok, İran'ın bütün petrol rezervleri değil, özellikle Çin pazarına ulaştırılabilecek deniz üstü sevkiyetlerdi.

Abluka sonrasında İran'ın yüklediği yeni ham petrolun abluka hattını aşarak Çin'e ulaştığına ilişkin doğrulanmış sevkiyat kaydı bulunmadı. Teslimatlar büyük ölçüde bölgeden daha önce çıkabilmiş tankerlerdeki yüklerden sağlandı. Bu yüklerin tükenmesi, İran'ın ihracat kapasitesini ve elde edebileceği döviz gelirlerini daha da daralttı.

İran'ın petrol gelirlerinde en az 25 milyar dolarlık kayıp yaşanabileceğine yönelik tahminler var. Bu tutar doğrudan gerçekleşmiş bütçe kaybı değil, engellenen veya yapılamayan enerji ticareti üzerinden hesaplanan bir tahmin. Sınırlı kara yolu sevkiyatları ve diğer petrol ürünleri ticareti sürdüğünden bütün enerji gelirlerinin sona erdiği söylenemiyor.

İhracat kısıntısının Türkiye için de bölgesel taşımacılık maliyetleri ve rafine ürün arzı bakımından önemi bulunuyor. Çinli rafinerilerin Brezilya, Irak veya Batı Afrika gibi alternatif kaynaklara yönelmesi rotaları ve navlun talebini değiştirebilir. Hark Adası'ndaki tanker hareketlerinin ağustos sonundan itibaren büyük ölçüde durması da İran'ın yükleme faaliyetlerindeki daralmayı gösteriyor.

Kaynak: Dünya Gazetesi