Kayseri’nin Melikgazi ilçesindeki Gesi Mahallesi’nde bulunan güvercinlikler, bölgenin önemli kültür varlıkları arasında gösteriliyor. ÇEKÜL Kayseri İl Temsilcisi Prof. Dr. Osman Özsoy, yapıların yaklaşık 200-250 yıllık olabileceğini, kesin tarihlerinin belirlenemediğini söyledi.
Özsoy, elektrik ve buzdolabının bulunmadığı dönemlerde güvercin etinin besin kaynağı olarak kullanıldığını, tüylerinden yastık ve yorgan üretildiğini ve güvercinlerin haberleşmede görev üstlendiğini aktardı. Güvercin gübresi de azot ve potasyum nitrat bakımından değerli bulunuyor.
Gübre, Kapadokya’daki üzüm bağlarında, Diyarbakır’da ise karpuz yetiştiriciliğinde kullanılmış. Özsoy, İran’da da benzer yapıların bulunduğunu, bu yapıların bölgesel adlarının farklılık gösterdiğini belirtti.
Güvercinliklerin mimarisi de dikkat çekiyor. Genellikle güneye bakan yüksek duvarlar üzerine kurulan yapılar, kesme taştan yapılıyor. Yer altında bulunan niş ve oyuklara güvercinler yumurtalarını bırakıyor, yapının orta bölümünde biriken gübre ise belirli dönemlerde tarıma çıkarılıyor.
Osmanlı döneminde barut üretimi açısından önemli işlev gören güvercinlikler, güherçile elde edilmesinde kullanılıyordu. Güvercin gübresinin saman ve toprakla bekletilmesi, suyun çekilmesiyle kristalize yapılar oluşması ve bunların ağaç kömürüyle karıştırılması kara barut üretiminin aşamaları arasındaydı.
Özsoy, Osmanlı döneminde güherçile fabrikalarının Konya ve Kayseri’de bulunduğunu, Anadolu’daki çiftçi ve köylülerden güvercin gübresi toplandığını aktardı. Koramaz Vadisi boyunca yayılan güvercinlikler 2014 yılından itibaren haritalandırıldı ve tescil edildi.
Kaynak: Yeni Şafak
